PISA 2025 sonuçları sonrası Türkiye'nin hedefi OECD ülkeleri arasında ilk 5

PISA 2025 sonuçları sonrasında konuşan Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, Türkiye'nin gelecek araştırmalardaki hedefinin OECD ülkeleri arasında ilk 5'e girmek ve elde edilecek başarıyı kalıcı hâle getirmek olduğunu söyledi. Bratislava'da gazetecilerin sorularını yanıtlayan Tekin; sonuçları dershanelere yönelik düzenlemelerden müfredatın sadeleştirilmesine, okul altyapısından ailelerin eğitim sürecine katılımına uzanan geniş bir politika çerçevesi içinde ele aldı.

PISA 2025 sonuçları Ne Anlama Geliyor?

Tekin'in açıklamalarındaki en dikkat çekici yaklaşım, uluslararası sınav başarısını yalnızca öğrencinin test performansıyla açıklamaması. Bakan, ortaya çıkan tabloyu eğitim sisteminin yönetimi, öğretim programlarının uygulanabilirliği, ders kitabının merkezî konumu, okul ortamı ve öğretmenlerin çalışma koşullarıyla ilişkilendiriyor. Bu bakış, PISA'yı tek başına bir sıralama olmaktan çıkararak eğitim politikasının farklı parçalarını değerlendiren bir gösterge olarak konumlandırıyor.

Ancak resmî açıklamada alanlara göre puanlar, ülke sıralamasının ayrıntıları veya öğrenci grupları arasındaki farklar paylaşılmıyor. Bu nedenle metin, başarının büyüklüğünü bağımsız biçimde karşılaştırmaya imkân veren ayrıntılı bir sonuç dökümünden çok, Bakanlığın sonuçlara ilişkin politika yorumunu sunuyor. Okur açısından önemli ayrım burada bulunuyor: Tekin'in sözleri yükselişin nedenlerine ilişkin resmî değerlendirmeyi yansıtırken, sonuçların hangi ders alanında ve hangi öğrenci gruplarında nasıl değiştiğini görmek için ayrıntılı araştırma verilerinin ayrıca incelenmesi gerekiyor.

İlk 5 hedefi de yalnızca daha yüksek bir sıralama isteği anlamına gelmiyor. Bu hedefin kalıcı hâle getirilmesi, başarının belirli okullarda ya da belirli bir öğrenci kesiminde yoğunlaşmamasını; öğretim kalitesinin farklı bölgelerde ve okul türlerinde sürdürülebilmesini gerektiriyor. Dolayısıyla asıl ölçüt, sonraki araştırmada elde edilecek konum kadar, günlük sınıf deneyiminin ve öğrenme ortamının ne ölçüde iyileştiği olacak.

Bakanlık yükselişi hangi politikalara bağlıyor?

Tekin, Türkiye'nin 2015'ten sonra kademeli biçimde yükselişe geçtiğini belirtti. OECD Eğitim ve Beceri Direktörü Andreas Schleicher ile yaptığı çevrim içi toplantıya değinen Bakan, Türkiye'nin bu dönemden sonraki ilerleyişinin diğer ülkelere anlatılmasının istendiğini aktardı. Tekin'e göre sürecin temelinde, Millî Eğitim Bakanlığının öğretim politikaları üzerindeki ağırlığının artması bulunuyor.

Bakan'ın anlatısında dershanelerle ilgili dönüşüm önemli yer tutuyor. Tekin, 2013'te başlayan tartışmaları hatırlatarak okulda uygulanan müfredat ile okul dışındaki öğretim faaliyetleri arasındaki kopukluğun giderilmek istendiğini söyledi. Özel öğretim kurslarının programlarının Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından onaylanmasını, böylece verilen eğitimin Millî Eğitim müfredatıyla uyumunun denetlenebilmesini bu yaklaşımın sonucu olarak sundu.

Bu çerçevede ders kitaplarının kullanılması ve velilere yardımcı kaynak dayatılmaması da Bakanlığın öncelikleri arasında gösterildi. Bu politika, okulda sunulan temel içeriğin öğrenciler açısından ortak bir zemin oluşturmasını amaçlıyor. Uygulamanın öğrenciye olası etkisi ise okul dışında farklı kaynaklara erişim imkânından doğan eşitsizliğin azaltılması olabilir. Bunun gerçekleşmesi, resmî ders kitaplarının sınıfta etkin kullanılması ve öğretmenin ihtiyaç duyduğu nitelikli içerikle desteklenmesine bağlı.

Müfredatın sadeleştirilmesi sınıfa nasıl yansıyor?

Tekin, PISA 2025 Bölgesel Toplantısı'nda öğrencilerin öğrenebileceklerinden fazla içerikle karşı karşıya bırakılmasının öğrenme kaybına yol açabileceği yönündeki değerlendirmeyi, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile ilişkilendirdi. Bakan'a göre yaşa uygun olmayan veya ders süresi içinde işlenmesi güç konular, öğretmeni programı yetiştirme baskısıyla karşı karşıya bırakıyor. Bu baskı da konuların yeterince derinleştirilmeden aktarılması riskini doğuruyor.

Tekin, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında müfredatın yüzde 35 oranında azaltıldığını ve öğretmenlerin etkinliklere daha fazla zaman ayırabildiğini söyledi. Bu değişikliğin sınıftaki gerçek karşılığı, yalnızca konu başlıklarının eksilmesiyle ölçülemez. Öğrencinin kavramı anlaması, soru sorması, uygulama yapması ve öğretmenden geri bildirim alması için oluşan alan belirleyici olacak. Sadeleştirme, öğretmeni yetiştirme baskısından kurtarıp öğrenmenin niteliğine yöneltebildiği ölçüde anlam kazanacak.

Öğrenciler ve veliler açısından bu yaklaşım, daha az başlığın daha yüzeysel değil, daha derin öğrenilmesi beklentisini beraberinde getiriyor. Okullar açısından ise öğretim programıyla sınav beklentilerinin uyumlu olması kritik önem taşıyor. Sınıfta sadeleştirilen programın yanında öğrenciden farklı ve daha geniş bir içerik beklenmesi, yardımcı kaynak baskısını yeniden üretebilir.

Örneklem tartışmasına Bakanlığın yanıtı

Tekin, araştırmaya katılan okul ve öğrencilerin Bakanlık tarafından özellikle seçildiği yönündeki iddiaları reddetti. Bakanlığın okul türlerine göre öğrenci sayılarını ve bütün okulların listesini OECD ile paylaştığını; okulları ve öğrencileri OECD'nin belirlediğini söyledi. Örneklemde özel okulların ve deprem bölgesindeki illerden okulların da bulunduğunu aktardı.

Bakan, öğrenci seçiminin sınav tarihine yakın yapıldığını, Bakanlığın seçime müdahale etme yetkisinin bulunmadığını ve sınavın uygulanması için valilikler üzerinden tedbir alındığını ifade etti. Bu açıklama, örneklemin belirlenmesine ilişkin eleştirilere resmî yanıt niteliğinde. Bununla birlikte örneklemin temsil gücünü değerlendirmek isteyenler açısından okul türleri, bölgeler ve öğrencilerin sosyoekonomik koşullarıyla ilgili ayrıntılı teknik veriler önemini koruyor.

Okul ortamı ve dijital altyapı vurgusu

Tekin, sonuçları eğitim ortamındaki fiziksel ve teknolojik iyileşmeyle de ilişkilendirdi. Ortaöğretimde derslik başına düşen öğrenci sayısının 12-13 düzeyine gerilediğini belirten Bakan, daha ergonomik okul yapıları için mimari çalışmalar yürütüldüğünü söyledi. Ayrıca 660 bin sınıfta 660 bin etkileşimli tahta bulunduğunu, öğretmenlerin Eğitim Bilişim Ağı üzerinden Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığınca onaylanan içeriklere erişebildiğini kaydetti.

Fiziksel konfor ve teknoloji, öğrenmeyi destekleyen araçlar olsa da tek başına başarı garantisi oluşturmuyor. Etkileşimli tahtanın sınıfta bulunması ile pedagojik olarak etkili kullanılması farklı konular. Benzer biçimde derslikteki öğrenci sayısının azalması, öğretmenin her öğrenciyle daha yakından ilgilenebilmesi için fırsat yaratırken bu fırsatın öğretim yöntemlerine yansıması gerekiyor. Önümüzdeki dönemde altyapının varlığından çok, öğrenme deneyimini nasıl değiştirdiği önem kazanacak.

Aile katılımı neden yeni odak alanı?

Tekin, rapor sonrasında geliştirilmesi gereken alan olarak ailelerin eğitim sürecine katılımını gösterdi. Bakan, 2023'ten beri bu başlık üzerinde durduklarını; velilerin okul ve öğretmen seçmeye ya da öğretmeni yönetmeye çalışması yerine, çocuğun akademik gelişimini tamamlayıcı bir rol üstlenmesini beklediklerini anlattı.

Bu amaçla başlatılan 3x3, 9 saatlik programın akademik başarıyı destekleme, okul ortamına katkı sunma ve doğru ebeveynlik konusunda öneriler içerdiğini belirtti. Tekin ayrıca çocukların eğitim süreçlerine yönelik veli ilgisinin dünya genelinde gerilediğine ilişkin değerlendirmeyi aktardı.

Aileler için pratik mesaj, öğretmenin yerine geçmek veya sınıfın işleyişini yönlendirmek değil; çocuğun okul deneyimini takip etmek, öğrenmeye elverişli bir ev ortamı oluşturmak ve öğretmenle iş birliği yapmak. Bu yaklaşım sağlıklı kurulduğunda öğrenci üzerindeki performans baskısını artırmadan aidiyet ve öğrenme motivasyonu desteklenebilir. Aksi durumda aile katılımı, eğitim desteği yerine öğretmen üzerinde denetim kurma girişimine dönüşebilir.

Öne Çıkan Noktalar

• Yusuf Tekin, gelecek PISA araştırmalarında Türkiye'nin OECD ülkeleri arasında ilk 5'e girmesini ve bu başarıyı kalıcılaştırmasını hedeflediklerini açıkladı.
• Bakanlık, 2015 sonrasındaki yükselişi öğretim politikaları üzerindeki kamusal denetim, okul altyapısı ve müfredat düzenlemeleriyle ilişkilendiriyor.
• Tekin, araştırmaya katılan okul ve öğrencileri OECD'nin seçtiğini, Bakanlığın örnekleme müdahale etmediğini söyledi.
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile müfredatın yüzde 35 oranında azaltıldığı ve sınıf içi etkinliklere alan açıldığı belirtildi.
• Ailelerin öğretmeni yönetmek yerine öğrencinin öğrenme sürecini tamamlayıcı biçimde desteklemesi, geliştirilmesi gereken temel alanlardan biri olarak gösterildi.
• Resmî açıklama politika gerekçelerini ayrıntılı biçimde aktarsa da alan puanları ve öğrenci gruplarına ilişkin sonuçları içermiyor.