Yeşilay Yaşam Becerileri Eğitim Programı öğrencileri bağımlılık riskine karşı güçlendirmeyi hedefliyor

Yeşilay Yaşam Becerileri Eğitim Programı, öğrencilerin bağımlılık riskinden uzak durmalarına yardımcı olmak amacıyla Türkiye Yeşilay Cemiyeti tarafından geliştirilen okul temelli bir koruyucu eğitim modeli olarak uygulanıyor. Millî Eğitim Bakanlığına bağlı ortaokullardaki psikolojik danışmanlar ve rehber öğretmenler tarafından yürütülen program, 7. sınıf öğrencilerine yedi hafta boyunca eğitsel oyunlar ve drama etkinlikleriyle ulaşıyor. Çalışmanın temelinde, gençlerin gerçek hayatta karşılaşabilecekleri riskli durumları önceden değerlendirmelerini, akran baskısına direnebilmelerini ve kendi kararlarını daha sağlıklı biçimde verebilmelerini sağlama hedefi bulunuyor.

Yeşilay Yaşam Becerileri Eğitim Programı neyi değiştirmeyi amaçlıyor?

Programın yaklaşımı, bağımlılık yapıcı maddeler hakkında yalnızca uyarı vermekle sınırlı değil. Yeşilay, ergenlerin riskli bir teklifle, yoğun stresle veya sosyal çevreden gelen baskıyla karşılaştıklarında kullanabilecekleri becerileri geliştirmeye odaklanıyor. Bu nedenle eğitim içeriğinde etkili iletişim, empati, eleştirel düşünme, karar verme, kendini yönetme, müzakere ve reddetme gibi günlük hayata doğrudan temas eden başlıklar yer alıyor.

Bu yaklaşım, bağımlılığı sadece maddeyle karşılaşma anında ortaya çıkan bir sorun olarak görmüyor. Öğrencinin kendisine ilişkin algısı, duygularını tanıması, çevresiyle kurduğu ilişkiler ve baskı karşısında verebildiği yanıt da koruyucu çerçevenin parçaları kabul ediliyor. Dolayısıyla program, öğrenciden yalnızca zararlı bir davranıştan kaçınmasını istemek yerine, bu tercihi destekleyecek psikolojik ve sosyal donanımı oluşturmaya çalışıyor.

Yeşilay programın amaçlarını risk faktörlerini azaltmak, koruyucu faktörleri artırmak ve bağımlılık yapıcı maddelerin kullanımını önlemek şeklinde açıklıyor. Kurum ayrıca maddeyle tanışma yaşının giderek düştüğünü, erken karşılaşmanın ergenleri daha savunmasız hâle getirdiğini belirtiyor. Programın 7. sınıf düzeyine yönelmesi de önleyici desteği riskli davranış kalıcılaşmadan sunma arayışıyla açıklanıyor.

Yalnızca riskli öğrenciler değil, bütün sınıf odağa alınıyor

Programın dikkat çeken tarafı, müdahaleyi yalnızca riskli olduğu düşünülen öğrencilere yöneltmemesi. Hedef kitle içinde sigara, alkol veya madde denememiş öğrencilerin yanı sıra denemiş ancak kullanıcı olmayan öğrenciler de bulunuyor. Böylece eğitim, sorun ortaya çıktıktan sonra devreye giren dar kapsamlı bir müdahale yerine, farklı deneyimlere sahip öğrencileri risklere karşı güçlendirmeyi amaçlayan ortak bir çalışma niteliği kazanıyor.

Bu tercih, okul ortamında etiketleme riskini azaltabilecek bir çerçeve sunuyor. Yalnızca belirli öğrencilerin programa alınması, katılımcıların çevreleri tarafından sorunlu veya riskli olarak görülmesine yol açabilir. Sınıf temelli yaklaşım ise iletişim, problem çözme ve duygu yönetimi gibi becerileri herkes için gerekli kazanımlar olarak ele alıyor. Böylece bağımlılığın önlenmesi, belirli öğrencilere ilişkin bir güvenlik meselesi olmaktan çıkarılarak okul topluluğunun ortak gelişim alanına taşınıyor.

Program kapsamında 8. sınıf öğrencileri için takviye etkinliklerin de hazırlanmış olması, kazanımların tek bir uygulama dönemiyle sınırlı kalmaması gerektiğine işaret ediyor. Bununla birlikte kaynakta, her okulda uygulamanın hangi takvimle sürdürüldüğü veya takviye etkinliklere kaç öğrencinin katıldığına ilişkin bilgi bulunmuyor. Bu nedenle programın kapsamını değerlendirirken açıklanan eğitim modeliyle fiilî erişim düzeyini birbirinden ayırmak gerekiyor.

Drama ve oyun neden programın merkezinde?

Ergenlerin akran baskısı, reddetme veya müzakere gibi becerileri yalnızca anlatım yoluyla öğrenmesi her zaman yeterli olmayabilir. Eğitsel oyunlar ve drama, öğrencinin olası bir çatışmayı güvenli ortamda canlandırmasına, farklı yanıtların sonuçlarını görmesine ve kendi tepkisini değerlendirmesine imkân tanıyor. Programın gerçek hayatta karşılaşılabilecek problem alanlarını kurgulaması, bilgiyi davranışa dönüştürme hedefinin bir parçası.

Örneğin bir öğrencinin baskı altında karar vermesi, yalnızca doğru seçeneği bilmesine bağlı değil. Kendini açıkça ifade edebilmesi, karşısındaki kişiyle müzakere edebilmesi, reddettiğinde yaşayabileceği sosyal kaygıyı yönetebilmesi ve kararının sorumluluğunu üstlenebilmesi de gerekiyor. Programın kişiler arası beceriler, kendilik bilgisi, düşünme ve karar verme alanlarını birlikte ele alması bu bağlantıyı görünür kılıyor.

İçerikte doğru arkadaş seçme, güvenli girişkenlik, öz kontrol, sorumluluk alma, stres ve olumsuz duygularla baş etme gibi kazanımlar da bulunuyor. Hobi, spor ve sanat yeteneklerini keşfetmenin programa dâhil edilmesi ise öğrencinin yalnızca riskten uzaklaşmasına değil, kendisi için olumlu uğraşlar ve aidiyet alanları kurmasına da önem verildiğini gösteriyor.

Uygulayıcıların rolü ve programın sahadaki karşılığı

YYBE, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı ortaokullarda görev yapan psikolojik danışmanlar ve rehber öğretmenler tarafından uygulanıyor. MEB ile Yeşilay iş birliğinde 2021 ve 2023 yıllarında düzenlenen formatör eğitimlerinin ardından sahada programı uygulayan formatör sayısının 264'e ulaştığı açıklanıyor. Bu bilgi, uygulayıcı kapasitesinin geliştirilmesine yönelik kurumsal bir eğitim süreci bulunduğunu gösteriyor.

Rehber öğretmenlerin ve psikolojik danışmanların uygulayıcı olması önemli, çünkü program öğrencilerin duyguları, beden algıları, akran ilişkileri ve gelişimsel kaygıları gibi hassas alanlara temas ediyor. Eğitimlerin okulun rehberlik yapısıyla bağlantılı yürütülmesi, öğrencilerin ihtiyaçlarının gözlemlenmesine ve etkinliklerin sınıf ortamına uyarlanmasına katkı sağlayabilir. Ancak programın etkisi yalnızca materyalin içeriğine değil, uygulayıcının eğitimi nasıl yürüttüğüne, öğrencilerin katılımına ve okul ortamındaki sürekliliğe de bağlı.

Yeşilay'ın sayfasında etkililik analizine ilişkin bir soru başlığı bulunmasına karşın, paylaşılan kaynak metinde bu analizin sonuçları açıklanmıyor. Bu nedenle programın öğrenciler üzerindeki ölçülmüş etkisi hakkında kaynakta yer almayan bir başarı oranı veya kesin sonuç ileri sürülemez. Açıklanabilen nokta, programın hangi becerileri hedeflediği, kimler tarafından uygulandığı ve hangi koruyucu yaklaşımı benimsediğidir.

Sık Sorulan Sorular

Program kimlere yönelik?

Temel hedef grubu 7. sınıf öğrencileri oluşturuyor. Sigara, alkol veya madde denememiş öğrenciler ile denemiş ancak kullanıcı olmayan öğrenciler programın kapsamında yer alıyor. Ayrıca 8. sınıflar için takviye etkinlikler bulunuyor.

YYBE'yi kimler uygulayabiliyor?

Program, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı ortaokullarda görev yapan psikolojik danışmanlar ve rehber öğretmenler tarafından uygulanıyor. Sahadaki uygulayıcıları desteklemek amacıyla MEB ve Yeşilay iş birliğiyle formatör eğitimleri gerçekleştirildiği belirtiliyor.

Eğitimde hangi beceriler öne çıkıyor?

İletişim, güvenli girişkenlik, müzakere, akran baskısına direnme, reddetme, öz kontrol, problem çözme, eleştirel düşünme ve karar verme programın öne çıkan alanları arasında. Öğrencilerin duygularını tanıması, kendilerine değer vermesi ve stresle başa çıkabilmesi de hedeflenen kazanımlar içinde bulunuyor.