İŞKUR Toplum Yararına Programlar: Katılım şartları, seçim yöntemleri ve ödeme esasları

Toplum Yararına Programlar, Türkiye İş Kurumu ile kamu kurum ve kuruluşlarının iş birliğinde; afet, salgın, acil durum, sosyal kriz ve diğer mücbir sebepler sırasında kamu hizmetlerinin desteklenmesi amacıyla uygulanıyor. İŞKUR’un resmî bilgilendirmesine göre programlar, başta özel politika gerektiren gruplar olmak üzere işsizlerin çalışma alışkanlığı ve disiplininden uzaklaşmasını önlemeyi, aynı zamanda geçici gelir desteği sağlamayı hedefliyor. Programa katılmak isteyenlerin vatandaşlık, yaş, İŞKUR kaydı, öğrencilik, emeklilik ve sigortalılık durumlarına ilişkin koşulları karşılaması gerekiyor. Katılımcılar programın niteliğine göre noter kurası, liste veya bu yöntemlerin birlikte kullanıldığı model üzerinden belirleniyor.

Toplum Yararına Programlar kimleri kapsıyor?

TYP, sürekli bir kadro ya da kalıcı istihdam vaadi yerine, belirli koşullarda kamu hizmetlerinin desteklenmesine dayanan geçici bir aktif işgücü programı niteliği taşıyor. Programın uygulanabilmesi afet, salgın, acil durum, sosyal kriz veya diğer mücbir sebeplerle ilişkilendiriliyor. Bu çerçeve, TYP’nin her kamu hizmeti ihtiyacı için otomatik biçimde devreye giren genel bir işe alım modeli olmadığını gösteriyor.

Katılım için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, İŞKUR’a kayıtlı bulunmak ve 18 yaşını tamamlamış olmak gerekiyor. Adayın emekli veya malul aylığı almaması ve öğrenci olmaması da şartlar arasında. Açık öğretim öğrencileri ise öğrencilik kısıtlamasının dışında tutuluyor.

Sigortalılık durumu da belirleyici ölçütlerden biri. Adayların 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında belirtilen çalışma statülerinden SGK’ya bildirilmiyor olması gerekiyor. İsteğe bağlı sigortalılık dışında, ilgili düzenlemede yer alan bağımsız çalışma kapsamındaki sigortalılık da katılım açısından değerlendiriliyor. Bu nedenle yalnızca işsiz olduğunu beyan etmek yeterli değil; adayın resmî kayıtlarının program koşullarıyla uyumlu olması önem taşıyor.

Öncelikli gruplar ve hane ölçütü nasıl uygulanıyor?

İŞKUR’un açıklamasında istihdama erişmekte güçlük yaşayan özel politika gruplarına öncelik verildiği belirtiliyor. Bu amaçla başvuranlar Birinci Liste ve İkinci Liste şeklinde ayrılıyor. Kadınlar, 35 yaş üstü bireyler, engelliler, eski hükümlüler, terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananlar ve Hane Bazlı İzleme Sistemi kapsamında bulunanlar Birinci Liste’ye dâhil ediliyor.

Birinci Liste içinde yer alan grupların kendi arasında ayrıca bir üstünlük sıralaması bulunmuyor. Ancak bu listedeki başvuranlar tamamlanmadan İkinci Liste’deki adaylar yararlanıcı olamıyor. Dolayısıyla öncelik, başvuru yapan herkes arasında doğrudan bir sıralama anlamına gelmiyor; önce adayın hangi listede değerlendirileceği önem kazanıyor.

Aynı adreste yaşayan kişiler bakımından ayrıca sınırlama uygulanıyor. Başlangıç tarihi aynı olan TYP’lere, Adres Kayıt Sistemi verilerine göre aynı adreste ikamet eden kişilerden yalnızca biri katılabiliyor. Bunun yanında aynı adreste yaşayanların gelir getirici bir işten elde ettiği toplam kazanç da dikkate alınıyor. Bu kazanç, aylık net asgari ücretin 1,5 katını aşarsa söz konusu adreste yaşayanlar programdan yararlanamıyor.

Bu düzenleme, incelemenin yalnızca başvuran kişinin bireysel durumuyla sınırlı kalmadığını ortaya koyuyor. İkamet kaydı ve hanedeki çalışma gelirleri de sonucu doğrudan etkileyebiliyor. Adayların başvuru öncesinde adres bilgilerinin doğruluğunu ve hane kapsamındaki gelir durumunu kontrol etmesi, sonradan yaşanabilecek uygunluk sorunlarını azaltabilir.

Katılımcılar hangi yöntemle belirleniyor?

Programlara kabulde noter kurası, liste yöntemi veya yüzde seksen noter kurası ile yüzde yirmi liste yönteminin birlikte kullanıldığı model uygulanabiliyor. Hangi seçeneğin kullanılacağı, her programın niteliğine göre Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü tarafından belirleniyor.

Bu nedenle İŞKUR kaydının bulunması ve temel katılım şartlarının karşılanması, adayın doğrudan programa alınacağı anlamına gelmiyor. Başvuran kişinin öncelikli grupta bulunup bulunmadığı, ilgili programda tercih edilen seçim modeli ve aynı adrese ilişkin sınırlamalar birlikte değerlendirmeye giriyor. Noter kurasının kullanıldığı programlarda uygun adaylar arasındaki seçim kura sonucuna bağlı olurken, liste yönteminde ilgili sınıflandırma ve program ölçütleri önem kazanıyor.

Başvuru sahipleri açısından kritik nokta, her TYP’nin seçim biçiminin aynı olmayabileceği. Bu sebeple yalnızca programın genel koşullarına bakmak yerine, katılım sağlanmak istenen uygulama için belirlenen yöntemin de dikkatle incelenmesi gerekiyor.

Ödeme, çalışma süresi, izin ve toplam yararlanma sınırı

Katılımcılara yapılacak ödeme sabit bir toplam tutar olarak tanımlanmıyor. Her katılımcı için günlük asgari ücret miktarı, fiilen katılım sağlanan gün sayısıyla çarpılarak ödeme hesaplanıyor. Hesaplamanın 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri çerçevesinde, asgari ücret tespit komisyonu tarafından belirlenen günlük tutar üzerinden yapılması öngörülüyor.

Bir TYP’nin uygulama süresi en fazla 6 ay olabiliyor. Haftalık yararlanma süresi ise 45 saat olarak belirtiliyor. Bununla birlikte bir kişinin TYP kapsamındaki toplam yararlanması, 27/09/2017 tarihinden sonraki katılımlar da hesaba katılarak hayatı boyunca en fazla 9 ayla sınırlandırılıyor. Dolayısıyla daha önce programa katılmış kişilerin kalan yararlanma süreleri yeni başvurular bakımından önem taşıyor.

Programa devam zorunlu. Katılımcılar, yükleniciye ve İŞKUR’a bilgi vermek ve her ikisinden de onay almak şartıyla program süresince 5 gün ücretsiz izin kullanabiliyor. Ücretsiz izin günleri için ödeme yapılmıyor. Bu ayrıntı, katılım gün sayısına bağlı ücret hesabıyla birlikte değerlendirildiğinde, izin kullanımının alınacak toplam tutarı etkileyebileceğini gösteriyor.

TYP’ye başvurmayı düşünenler açısından tablo açık: Program geçici gelir desteği sunuyor ancak devam, süre ve uygunluk kuralları sıkı biçimde uygulanıyor. Başvuru şartlarını karşılamak kadar program boyunca devam yükümlülüğüne uymak ve adres, gelir, sigortalılık gibi kayıtların doğru olmasını sağlamak da önem taşıyor.

Sık Sorulan Sorular

TYP’ye kimler başvurabilir?

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan, İŞKUR’a kayıtlı bulunan, 18 yaşını tamamlayan, emekli veya malul aylığı almayan ve belirtilen sigortalılık koşullarını karşılayan kişiler başvurabilir. Öğrenciler programa katılamazken açık öğretim öğrencileri bu kısıtlamanın dışında tutulur.

Aynı evde yaşayan birden fazla kişi TYP’ye katılabilir mi?

Başlangıç tarihi aynı olan programlarda, Adres Kayıt Sistemi’ne göre aynı adreste yaşayan kişilerden yalnızca biri katılabilir. Ayrıca hanedeki gelir getirici çalışmalardan elde edilen toplam kazanç aylık net asgari ücretin 1,5 katını aşarsa aynı adreste yaşayan kişiler programdan yararlanamaz.

TYP kalıcı iş imkânı sağlar mı?

İŞKUR’un tanımına göre TYP, kamu hizmetlerini belirli olağanüstü koşullarda desteklemek ve işsizlere geçici gelir desteği sunmak amacıyla düzenlenen aktif işgücü programıdır. Uygulama süresinin sınırlı olması nedeniyle program, kalıcı kadro veya sürekli istihdam modeli olarak değerlendirilmemelidir.