PISA 2025 sonuçları 8 Eylül'de açıklanacak: Türkiye için hangi göstergeler öne çıkacak?

PISA 2025 sonuçları, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı tarafından 8 Eylül Salı günü Slovakya'nın başkenti Bratislava'da açıklanacak. Türkiye saatiyle 10.30'da başlayacak eş zamanlı duyuru, Türkiye'nin matematik okuryazarlığı, fen okuryazarlığı ve okuma becerilerindeki son durumunu gösterecek. Toplantıya Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin de katılacak.

Millî Eğitim Bakanlığının verdiği bilgilere göre araştırma 91 ülkenin katılımıyla yürütüldü. Türkiye'deki bilgisayar tabanlı uygulama ise 14 Nisan-16 Mayıs 2025 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Çalışmaya 56 ildeki 203 okuldan 7 bin 702 öğrenci katıldı. Açıklanacak veriler yalnızca bir başarı sıralaması olarak değil, eğitim sisteminin güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerini tartışmaya açabilecek geniş bir gösterge grubu olarak okunmalı.

PISA 2025 sonuçları hangi alanları gösterecek?

PISA, örgün eğitime devam eden 15 yaş grubundaki öğrencilerin bilgi ve becerilerini değerlendiriyor. Araştırmanın temel alanlarını matematik okuryazarlığı, fen okuryazarlığı ve okuma becerileri oluşturuyor. Bu nedenle sonuçlar açıklandığında kamuoyunun karşısına her alan için ayrı bir Türkiye görünümü çıkacak.

Bu ayrım önemli. Bir alandaki yükseliş veya gerileme, diğer alanların da aynı yönde hareket ettiği anlamına gelmez. Matematikte problem çözme yaklaşımı, fende bilgiyi kullanma kapasitesi ve okumada metni anlama becerisi farklı eğitim ihtiyaçlarına işaret edebilir. Sonuçları tek bir genel hükme indirgemek, alanlar arasındaki ayrışmayı görünmez hâle getirebilir.

Bakanlık, açıklanacak bulguların Türkiye'nin eğitimdeki son 3 yıllık performansıyla birlikte uzun dönemli seyrini de ortaya koyacağını belirtiyor. Dolayısıyla değerlendirme yapılırken yalnızca ülke sırasına bakılması yeterli olmayacak. Puanların yönü, temel alanların kendi içindeki durumu ve geçmiş uygulamalarla kurulan bağ birlikte ele alınmalı.

Dijital Dünyada Öğrenme neden önemli?

PISA 2025'te temel testlere ek olarak Dijital Dünyada Öğrenme yenilikçi alan olarak incelendi. Bu bölüm, öğrencilerin teknolojinin sağladığı imkânlardan yararlanarak öğrenmelerini düzenleme ve yeni bilgi edinme kapasitelerine odaklanıyor. Araştırmaya katılan öğrencilere bu alana ilişkin sorular da yöneltildi.

Bu başlık, teknoloji kullanımını yalnızca bir cihaza erişim meselesi olarak ele almaması bakımından dikkat çekiyor. Asıl tartışma, öğrencinin dijital ortamda karşılaştığı bilgiyi öğrenme sürecine nasıl kattığı, kendi çalışma biçimini nasıl yönettiği ve teknolojiyi eğitim amacıyla ne ölçüde işlevsel kullanabildiği üzerinde yoğunlaşacak.

Bu bulgular öğretmenler, okul yöneticileri ve eğitim politikalarını hazırlayanlar açısından farklı sorular doğurabilir. Dijital araçların sınıfta bulunması ile öğrencinin bu araçlarla bağımsız ve amaçlı biçimde öğrenebilmesi aynı şey değil. Sonuçlar, dijital eğitim uygulamalarının içerik, rehberlik ve öğrenme alışkanlıkları bakımından yeniden değerlendirilmesine zemin hazırlayabilir.

Türkiye'nin önceki PISA görünümü ne söylüyor?

Türkiye, 3 yılda bir gerçekleştirilen araştırmaya ilk kez 2003'te katıldı. O uygulamada 41 ülke bulunurken katılımcı sayısı 2006'da 57'ye, 2009 ve 2012'de 65'e, 2015'te 72'ye, 2018'de 79'a çıktı. Kovid-19 salgını nedeniyle 2021'den 2022'ye ertelenen araştırmaya ise 81 ülke katıldı.

Katılımcı ülke sayısındaki değişim, sıralamaların tek başına neden dikkatle yorumlanması gerektiğini gösteriyor. Türkiye, PISA 2003'te matematikte 423 puanla 34'üncü, fen bilimlerinde 434 puanla 35'inci, okumada 441 puanla 33'üncü sıradaydı. PISA 2022'de matematik puanı 453, sırası 39'uncu oldu. Fen bilimlerinde 476 puanla 34'üncülük, okumada ise 456 puanla 36'ncılık kaydedildi.

İki uygulama karşılaştırıldığında Türkiye'nin ortalaması matematikte 30, fen bilimlerinde 42 ve okumada 15 puan yükseldi. Ancak sıralama ile puan değişiminin her zaman aynı hikâyeyi anlatmadığı görülüyor. Katılımcı havuzu genişlediğinde bir ülkenin puanı artarken sıralamadaki konumu farklı yönde hareket edebilir. Bu nedenle 8 Eylül'deki açıklamada hem puanların hem de sıralamaların bağlamıyla birlikte incelenmesi gerekecek.

Açıklama öğrencileri, öğretmenleri ve aileleri nasıl etkiler?

PISA bulgularının doğrudan tek bir öğrencinin, öğretmenin veya okulun başarısını ilan eden bir karne gibi okunması yanıltıcı olur. Araştırmaya Türkiye'den belirli iller ve okullardaki öğrenciler katıldı. Ortaya çıkacak tablo, eğitim sistemi üzerine daha geniş ölçekte tartışma yürütmek için veri sağlayacak.

Öğretmenler açısından alan bazındaki bulgular, öğrencilerin bilgiyi hatırlamasından çok onu kullanma biçimleri üzerine düşünme fırsatı sunabilir. Matematik, fen ve okuma sonuçları; ders içeriği, soru yaklaşımı ve öğrenme süreçleri konusunda hangi noktaların daha yakından incelenmesi gerektiğine işaret edebilir. Dijital öğrenme bölümü de teknoloji destekli derslerin öğrencide gerçekten öğrenme becerisine dönüşüp dönüşmediğini tartışmaya açabilir.

Aileler için en önemli nokta, ülke sıralamasını çocukları hakkında bireysel bir yargıya çevirmemektir. Sonuçlar, eğitim ortamının genel yönünü anlamaya yardımcı olabilir ancak her öğrencinin ihtiyacı, okul deneyimi ve öğrenme süreci farklıdır. Bulgular açıklandığında kaygı üretmek yerine hangi becerilerin öne çıktığını ve eğitim politikalarının bu ihtiyaçlara nasıl yanıt vereceğini izlemek daha anlamlı olacaktır.

Karar vericiler bakımından ise verinin pratik değeri, sonuçların politika tasarımına nasıl aktarıldığında ortaya çıkacak. OECD araştırmasının amaçlarından biri ülkelere eğitim politikaları için veri sağlamak. Bu nedenle tartışmanın yalnızca başarı veya başarısızlık söylemine sıkışmaması; alan bazlı ihtiyaçlara, uzun dönemli eğilime ve dijital öğrenme kapasitesine yönelmesi önem taşıyor.

Beklentiler sonuçlardan önce ne ifade ediyor?

OECD yetkilileri daha önce PISA 2025 uygulamasında Türkiye'ye ilişkin beklentilerinin yüksek olduğunu açıklamıştı. Yusuf Tekin de bu değerlendirmelere dayanarak 8 Eylül'de duyurulacak sonuçlara yönelik beklentisinin yüksek olduğunu belirtmişti.

Yine de beklenti ile açıklanmış veri birbirinden ayrılmalı. Sonuçlar yayımlanmadan belirli bir alanda yükseliş veya düşüş bulunduğunu söylemek mümkün değil. Resmî duyurunun ardından yapılacak sağlıklı okuma, önceden dile getirilen değerlendirmeleri tekrarlamak yerine yayımlanan göstergeleri alan alan incelemeyi gerektiriyor.

Adım Adım Ne Yapmalı?

• Önce duyuruyu bekleyin: PISA 2025 bulguları 8 Eylül Salı günü Türkiye saatiyle 10.30'da açıklanacak. Sonuçlardan önce dolaşıma girebilecek sıralama veya puan iddialarını kesinleşmiş bilgi olarak değerlendirmeyin.
• Ardından alanları ayırın: Matematik, fen ve okuma verilerini tek bir toplam hüküm altında birleştirmeyin. Her alanın puanını, sırasını ve geçmiş eğilimini kendi bağlamında okuyun.
• Daha sonra katılımcı yapısını dikkate alın: Araştırmaya 91 ülkenin katıldığını göz önünde bulundurun. Sıralamadaki değişimi yorumlarken puan hareketini ve katılımcı havuzunu birlikte inceleyin.
• Dijital öğrenme bulgularını izleyin: Dijital Dünyada Öğrenme alanının öğrencilerin teknolojiyi öğrenme amacıyla kullanma kapasitesi hakkında ne söylediğine bakın.
• Son olarak politika karşılığını sorgulayın: Açıklanan bulguların öğretim yaklaşımına, öğretmen desteğine, öğrenme ortamlarına ve dijital eğitim uygulamalarına nasıl yansıtılacağını takip edin. Verinin asıl anlamı, eğitim sistemindeki ihtiyaçların somut biçimde ele alınmasıyla belirginleşecek.