İŞKUR’un nakdi ücret desteği açıklaması: Kimler hangi koşullarla yararlanabiliyor?

Türkiye İş Kurumu, koronavirüs salgınının ekonomik ve sosyal etkilerini azaltmak amacıyla uygulanan nakdi ücret desteği hakkında resmî internet sitesinde kapsamlı bilgi sunuyor. İŞKUR’un açıklamasına göre ödeme, 4447 sayılı Kanunun ilgili geçici maddeleri kapsamında ücretsiz izne çıkarılan veya işsiz kalan kişilere, İşsizlik Sigortası Fonundan kurum aracılığıyla yapıldı. Düzenlemenin kimi kapsadığı ise yalnızca ücretsiz izin ya da işsizlik durumuna değil; iş sözleşmesinin hangi tarihte ve hangi gerekçeyle sona erdiğine, çalışanın kısa çalışma ödeneğinden yararlanıp yararlanmadığına ve herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı alıp almadığına göre belirlendi.

Nakdi ücret desteği hangi ihtiyaca karşılık verdi?

İŞKUR’un tanımında desteğin temel amacı, Covid-19 salgınının çalışma hayatında ortaya çıkardığı gelir kaybını sınırlandırmak olarak belirtiliyor. Uygulama, ücretsiz izinde olduğu için ücret geliri kesilen ancak kısa çalışma ödeneği alamayan çalışanlarla, iş sözleşmesi sona erdiği halde işsizlik ödeneğinin koşullarını karşılayamayan işçileri hedefledi.

Bu yönüyle düzenleme, herkese açık ve tek koşullu bir ödeme niteliği taşımadı. Çalışanın işverenle ilişkisinin devam edip etmediği, işsizliğin hangi hukuki kapsamda gerçekleştiği ve başka bir gelir desteğinden yararlanılıp yararlanılmadığı ayrı ayrı önem kazandı. Dolayısıyla yalnızca “ücretsiz izne çıkarıldım” veya “işsiz kaldım” bilgisi, tek başına hak sahipliğini göstermiyor.

İŞKUR ayrıca 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun geçici 27 ve 28 inci maddeleriyle esasları belirlenen iki ayrı destek uygulamasının daha devreye alındığını bildiriyor. Buna göre 1/1/2019-17/4/2020 aralığında, 4857 sayılı Kanunun 25/(II) numaralı bendindeki sebepler dışında hizmet akdi sona eren bazı çalışanlar da düzenleme kapsamında değerlendirildi. Özel sektör işyerlerinde 2019/Ocak ile 2020/Nisan dönemlerindeki en az çalışan sayısına ilave olarak istihdam edilen, 1/12/2020 tarihinden itibaren işe başlatılan ve ücretsiz izne ayrılan kişiler için de benzer esaslar uygulandı.

Okur açısından kritik nokta, aynı adla anılan ödemenin farklı hukuki dayanaklar ve çalışan grupları üzerinden yürütülmüş olması. Bu nedenle hak sahipliği araştırılırken kişinin yalnızca çalışma durumuna değil, hangi geçici madde kapsamına girdiğine de bakılması gerekiyor.

Ücretsiz izne ayrılan çalışanlarda aranan koşullar

İŞKUR’un açıklamasında, 17/4/2020 tarihi itibarıyla iş sözleşmesi bulunan ve işvereni tarafından 4857 sayılı İş Kanununun geçici 10 uncu maddesi uyarınca ücretsiz izne ayrılan çalışanlar için birden fazla şart sıralanıyor. Bu şartların birlikte karşılanması gerekiyor.

• Çalışanın belirtilen tarih itibarıyla mevcut işvereni tarafından ilgili kanun hükmü uyarınca ücretsiz izne ayrılmış olması gerekiyor.
• Kısa çalışma ödeneğinden yararlanmaması şartı aranıyor.
• Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı almaması gerekiyor.
• İşsizlik sigortası kapsamında çalışıyor olması isteniyor.

Bu çerçeve, desteğin ücret kaybı yaşayan ancak kısa çalışma sistemi üzerinden ödeme alamayan sigortalı çalışanlara yöneldiğini gösteriyor. Yaşlılık aylığı alanların kapsam dışında bırakılması da düzenlemenin başka bir düzenli sosyal güvenlik geliri bulunmayan çalışanlara odaklandığını ortaya koyuyor.

İŞKUR, belirli faaliyet alanlarında çalışanlar için ayrıca özel bir dönem tanımlıyor. 2021 Mart ayında veya döneminde iş sözleşmesi bulunan, işvereninin ana faaliyet kodu NACE Rev.2 Ekonomik Faaliyet Sınıflamasına göre 56 olan çalışanlarla; 61.90.05, 85.51.03, 93.11.01, 93.12.07, 93.13.01, 93.19.05, 93.21.01, 93.29.02, 93.29.03, 96.02.01, 96.04.01, 96.04.02 veya 96.04.03 kodlarında faaliyet gösteren işverenlerin çalışanları da açıklamada yer alıyor. Bu kişilerin 4857 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesi uyarınca 2021 Nisan ve Mayıs aylarında ücretsiz izne ayrılmış olması öngörülüyor.

Söz konusu çalışanlar bakımından da kısa çalışma ödeneği veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı alınmaması gerekiyor. Kapsam, ücretsiz izinde bulunulan ya da işsiz kalınan süreyle ilişkilendiriliyor. İşverenin faaliyet kodu bu grupta belirleyici olduğundan, yalnızca işyerinin gündelik faaliyet tanımına dayanmak yerine resmî ana faaliyet kaydının dikkate alınması önem taşıyor.

İşsizlik ödeneği alamayanlar için değerlendirme nasıl yapılıyor?

Desteğin diğer ana grubunu, iş sözleşmesi sona ermesine rağmen işsizlik ödeneğinden yararlanamayan çalışanlar oluşturuyor. İŞKUR’a göre bu kişilerin 15/3/2020 tarihinden sonra 4447 sayılı Kanunun 51 inci maddesi kapsamında iş sözleşmesinin feshedilmiş olması gerekiyor.

Ancak her iş sözleşmesi feshi otomatik olarak nakdi ücret desteği hakkı doğurmuyor. Çalışanın, işsizlik ödeneğine ilişkin hak etme koşullarını taşımadığı için bu ödenekten yararlanamaması ve herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı almaması şartları birlikte aranıyor. Buradaki ayrım, işsizlik ödeneğine hiç başvurmamak ile ödeneğin hak kazanma koşullarını karşılayamamak arasındaki farkın önemini ortaya çıkarıyor.

Geçici 27 ve 28 inci maddeler kapsamında yapılan değerlendirmelerde ise hizmet akdinin sona erme nedeni ve işe başlatılma süreci öne çıkıyor. 1/1/2019-17/4/2020 aralığında hizmet akdi, 4857 sayılı Kanunun 25/(II) numaralı bendinde belirtilen sebepler dışında sona erenler açıklamada ayrıca sayılıyor. Bunun yanında özel sektör işyerlerinde 2019/Ocak ile 2020/Nisan dönemlerindeki en az çalışan sayısına ilave olarak istihdam edilen, 1/12/2020 tarihinden itibaren işe başlatılan ve ardından ücretsiz izne ayrılan çalışanlar için de 2020 yılı Nisan ayında başlayan uygulamaya benzer esaslardan söz ediliyor.

Bu ayrıntılar, çalışanların geçmiş sigortalılık ve iş sözleşmesi kayıtlarının belirleyici olduğunu gösteriyor. İşten ayrılış gerekçesi, ücretsiz izin bildirimi, kısa çalışma ödeneği durumu ve yaşlılık aylığı kaydı farklı kurum sistemlerindeki bilgilerle bağlantılı olduğundan, değerlendirme yalnızca çalışanın beyanına dayanan basit bir süreç olarak görülmemeli.

Sık Sorulan Sorular

Nakdi ücret desteği kimlere yönelikti?

Destek, İŞKUR’un açıkladığı hukuki ve idari koşulları taşıyan ücretsiz izinli çalışanlarla, iş sözleşmesi sona erdiği halde işsizlik ödeneğinden yararlanamayan belirli işçilere yönelikti. Geçici 27 ve 28 inci maddeler kapsamında tanımlanan çalışan grupları da uygulamaya dahil edildi.

Kısa çalışma ödeneği alan bir çalışan bu destekten yararlanabilir mi?

İŞKUR’un ücretsiz izne ayrılan çalışanlar için açıkladığı şartlar arasında kısa çalışma ödeneğinden yararlanmamak bulunuyor. Bu nedenle iki ödeme bakımından çalışanın durumu ayrı ayrı inceleniyor ve kısa çalışma ödeneği alınması nakdi ücret desteği açısından engel oluşturuyor.

Yaşlılık aylığı alanlar kapsamda mı?

Hayır. İŞKUR’un hem ücretsiz izne ayrılanlar hem de işsizlik ödeneğinden yararlanamayanlar için sıraladığı koşullarda, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı almama şartı yer alıyor.